ហេតុអ្វីផែនទីមិនដែលប្រាប់ការពិតទាំងមូល?

ក្រដាសផែនទីមួយសន្លឹកមើលទៅស្ងប់ស្ងាត់ណាស់៖ ពណ៌ខៀវជាសមុទ្រ ពណ៌បៃតងជាព្រៃ បន្ទាត់ខ្មៅជាព្រំដែន។ ប៉ុន្តែបើសួរថា ផែនទីមួយអាចបង្ហាញពិភពលោកដូចពិតប្រាកដបានទេ? ចម្លើយខ្លីគឺ៖ មិនអាចទាំងស្រុងទេ។ ផែនទីគឺជាការបកប្រែពិភពលោក មិនមែនជាពិភពលោកខ្លួនឯងឡើយ។

១. ពិភពលោកមូល តែផែនទីរាប

បញ្ហាដំបូងកើតពីរូបរាងផែនដី។ ផែនដីជាផ្ទៃកោង ប៉ុន្តែផែនទីភាគច្រើនត្រូវបង្ហាញលើក្រដាស ឬអេក្រង់រាប។ ដូច្នេះអ្នកធ្វើផែនទីត្រូវជ្រើសរើសថា តើនឹងរក្សាអ្វី និងបោះបង់អ្វីខ្លះ។ បើរក្សាទិសដៅឱ្យងាយនាវាចរ ទំហំប្រទេសខ្លះអាចធំឬតូចខុសពីការពិត។ បើរក្សាទំហំឱ្យជិតពិត រូបរាងនិងមុំអាចមើលទៅប្លែក។

នេះហៅថា projection ឬវិធីបម្លែងផ្ទៃកោងទៅជាផ្ទៃរាប។ វាមិនមែនជាកំហុសទេ តែជាការជ្រើសរើស។ ដូច្នេះពេលឃើញទ្វីប ឬប្រទេសណាមួយធំជាងដែលយើងស្មាន គួរចាំថា ផែនទីអាចកំពុងពង្រីកតំបន់ជិតប៉ូល និងបង្ហាប់តំបន់ជិតខ្សែអេក្វាទ័រ។

២. ពណ៌ និងបន្ទាត់ក៏ជាភាសា

ផែនទីមិនគ្រាន់តែបង្ហាញទីតាំងទេ។ ពណ៌ សញ្ញា និងបន្ទាត់បង្រៀនឱ្យយើងអានពិភពលោកតាមរបៀបមួយ។ បន្ទាត់ព្រំដែនដែលគូរដាច់ខាតអាចធ្វើឱ្យអ្វីៗមើលទៅថេរ ប៉ុន្តែនៅជាក់ស្តែង ព្រំដែន ប្រវត្តិសាស្ត្រ ការធ្វើដំណើរ និងវប្បធម៌តែងតែមានភាពស្មុគស្មាញជាងបន្ទាត់មួយ។

ឧទាហរណ៍ ផែនទីផ្លូវ បង្ហាញផ្លូវធំជាងភូមិ និងទន្លេតូចៗ។ ផែនទីអាកាសធាតុ បង្ហាញខ្យល់ភ្លៀងជាងសហគមន៍។ ផែនទីទេសចរណ៍ បង្ហាញទីកន្លែងល្បី ប៉ុន្តែអាចលាក់ទីធម្មតាដែលជីវិតប្រចាំថ្ងៃកើតឡើង។ ផែនទីនីមួយៗមានគោលបំណង ហើយគោលបំណងនោះជ្រើសរើសអ្វីដែលគួរឲ្យយើងមើល។

៣. មាត្រដ្ឋានធ្វើឱ្យរឿងធំ ឬតូច

មាត្រដ្ឋានគឺសំណួរថា “យើងកំពុងមើលពីចម្ងាយប៉ុនណា?” បើមើលផែនទីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ យើងឃើញទន្លេមេគង្គជាបន្ទាត់វែង។ បើពង្រីកទៅកម្រិតខេត្ត យើងចាប់ផ្តើមឃើញស្ពាន ផ្លូវ ឃុំ និងតំបន់ទំនាប។ បើពង្រីកបន្ថែមទៀត ការសម្រេចចិត្តតូចៗដូចជា ផ្លូវទៅសាលា ឬទីផ្សារជិតផ្ទះ នឹងក្លាយជាចំណុចសំខាន់។

ហេតុនេះហើយ ផែនទីល្អសម្រាប់សំណួរមួយ អាចមិនល្អសម្រាប់សំណួរផ្សេង។ ចង់ដឹងទិសដៅធ្វើដំណើរ ត្រូវការផែនទីផ្លូវ។ ចង់ដឹងហានិភ័យទឹកជំនន់ ត្រូវការផែនទីកម្ពស់ដី និងទឹក។ ចង់យល់អំពីពាណិជ្ជកម្ម ត្រូវមើលកំពង់ផែ ផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងច្រកព្រំដែន។

៤. វិធីអានផែនទីដោយមានសំណួរ

មុនជឿផែនទីណាមួយ សាកសួរ ៥ ចំណុច៖

1. ផែនទីនេះបង្កើតឡើងសម្រាប់អ្វី?
2. វាបង្ហាញអ្វីច្បាស់ ហើយលាក់អ្វី?
3. មាត្រដ្ឋានធំ ឬតូចពេកសម្រាប់សំណួររបស់ខ្ញុំទេ?
4. ពណ៌ និងសញ្ញាអាចធ្វើឱ្យខ្ញុំយល់ខុសទេ?
5. តើមានផែនទីប្រភេទផ្សេងសម្រាប់ប្រៀបធៀបទេ?

ការអានផែនទីបែបនេះជួយឱ្យយើងមិនត្រូវបាននាំឲ្យគិតថា រូបភាពមួយសន្លឹកគឺជាការពិតទាំងមូល។

៥. ផែនទីជាឧបករណ៍ មិនមែនជាចម្លើយចុងក្រោយ

ផែនទីអាចជួយយើងរកផ្លូវ យល់អាកាសធាតុ រៀបចំកសិកម្ម ឬសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប៉ុន្តែវាមានកម្រិត ដូចជាឧបករណ៍ផ្សេងទៀត។ អ្នកដែលចេះអានផែនទី មិនមែនគ្រាន់តែចេះរកទីតាំងទេ ប៉ុន្តែចេះសួរថា តើអ្នកគូរផែនទីចង់ឱ្យយើងឃើញអ្វី និងមិនឃើញអ្វី។

ពេលក្រោយបើមើលផែនទីលើទូរស័ព្ទ ឬលើជញ្ជាំង សាកមើលវាដូចជារឿងមួយដែលត្រូវបកស្រាយ។ ពិភពលោកនៅក្រៅផែនទីតែងតែធំជាង ពោរពេញដោយសម្លេង មនុស្ស ទឹក ដី និងប្រវត្តិដែលបន្ទាត់តូចៗមិនអាចផ្ទុកបានទាំងអស់។