នៅពេលកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់បានបន្តជិតមួយឆ្នាំ សំណួរធំមួយនៅតែស្ថិតនៅតាមភូមិព្រំដែន៖ តើមនុស្សដែលចាកចេញពីផ្ទះពេលមានការប្រយុទ្ធ អាចត្រឡប់ទៅរស់នៅវិញដោយសុវត្ថិភាពនៅពេលណា? Reuters រាយការណ៍ពីភ្នំពេញនៅថ្ងៃទី៣១ កក្កដា ថា លោក Tom Andrews អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា បានប្រាប់សន្និសីទសារព័ត៌មានក្រោយចុះពិនិត្យតំបន់ព្រំដែនថា ជនស៊ីវិលកម្ពុជាជាង ២០,០០០ នាក់នៅតែមិនអាចត្រឡប់ទៅលំនៅឋានរបស់ខ្លួនបាន។

តាមការបញ្ជាក់របស់លោក Andrews ចំនួននេះនៅសល់ពីការផ្លាស់ទីលំនៅធំៗនៅចុងឆ្នាំមុន ដែលមានប្រហែល ៦៥០,០០០ នាក់នៅតំបន់ព្រំដែន។ លោកបាននិយាយថា «អ្នកដែលត្រូវបានផ្លាស់ទីដោយជម្លោះប្រដាប់អាវុធ មានសិទ្ធិត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ពួកគេវិញ» ហើយបានអំពាវនាវឱ្យកម្ពុជា និងថៃធ្វើការជាមួយគ្នា ដើម្បីឱ្យការត្រឡប់ទៅវិញកើតឡើងលឿន និងមានសុវត្ថិភាព។ ភាគីថៃធ្លាប់បដិសេធការចោទថាមានការកាន់កាប់ដីកម្ពុជា ដោយថាខ្លួនកំពុងអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ទ្វេភាគី។

រឿងនេះមិនមែនជាបញ្ហាលំនៅឋានតែមួយមុខទេ។ ទ្វារព្រំដែនដែលនៅតែបិទ ប៉ះដល់ពាណិជ្ជកម្មប្រចាំថ្ងៃរវាងសហគមន៍នៅសងខាងព្រំដែន ជាពិសេសផលិតផលកសិកម្ម និងទំនិញដែលត្រូវការដឹកជញ្ជូនឆាប់។ ការវិភាគរបស់ ISEAS-Yusof Ishak Institute បានសម្គាល់ថា ការនាំចេញរបស់កម្ពុជាទៅថៃដែលធ្លាប់ឡើងដល់ជាង ៩០ ទៅ ១០០ លានដុល្លារក្នុងខែខ្លះ បានធ្លាក់មកប្រហែល ៤០ ទៅ ៦០ លានដុល្លារក្នុងមួយខែក្រោយខែកក្កដា ២០២៥។ កសិករដាំមើមស្អុយនៅខេត្តជាប់ព្រំដែនក៏ត្រូវរកផ្លូវបញ្ជូនផលិតផលទៅទិសផ្សេង ពេលច្រកធម្មតាមិនដំណើរការ។

របាយការណ៍វាយតម្លៃសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចរបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា ដែលចេញផ្សាយថ្ងៃទី៧ មេសា ២០២៦ បានបង្ហាញថា ការប៉ះទង្គិចឆ្នាំ ២០២៥ បង្កឱ្យមានរលកផ្លាស់ទីលំនៅពីរដង។ រលកទីមួយចាប់ពីថ្ងៃទី២៤ កក្កដា បានធ្វើឱ្យមនុស្សជាង ១៧២,០០០ នាក់ចាកចេញពីផ្ទះនៅព្រះវិហារ សៀមរាប និងឧត្តរមានជ័យ។ រលកទីពីរនៅខែធ្នូធំជាងនេះខ្លាំង ដោយនៅកម្រិតខ្ពស់បំផុតគណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយបានរាយការណ៍ថា មានមនុស្ស ៦៤៤,៥៨៩ នាក់ផ្លាស់ទីលំនៅ រួមមានស្ត្រី ៣៣៦,៣០២ នាក់ និងកុមារ ២០៤,៩៩២ នាក់។

ផលប៉ះពាល់បន្តមកដល់សេវាសាធារណៈ។ របាយការណ៍ UN ដដែលបានសរសេរថា មានសាលារៀន ៨៨៣ កន្លែងត្រូវបិទ និងមណ្ឌលសុខាភិបាលជាង ៥០ ត្រូវផ្អាកសេវានៅតំបន់ព្រំដែន។ ពេលជាមួយគ្នា កម្ពុជាក៏ទទួលកម្មករចំណាកស្រុកត្រឡប់ពីថៃប្រហែល ៩០០,០០០ នាក់ត្រឹមចុងខែកញ្ញា ២០២៥ ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ផ្ញើត្រឡប់មកគ្រួសារថយចុះ និងបង្កសម្ពាធលើទីផ្សារការងារក្នុងស្រុក។

ព័ត៌មានថ្មីរបស់លោក Andrews ធ្វើឱ្យរឿងព្រំដែនត្រឡប់មកជាអាទិភាពម្តងទៀត មិនត្រឹមតែសម្រាប់ការទូតរវាងភ្នំពេញ និងបាងកកទេ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការស្តារជីវភាពនៅជួរភូមិដែលរស់លើពាណិជ្ជកម្ម កសិកម្ម សាលារៀន និងការធ្វើដំណើរឆ្លងដែន។ ចំណុចដែលត្រូវតាមដានឥឡូវនេះ គឺថាតើការសម្របសម្រួលអាចបើកផ្លូវឱ្យមនុស្សត្រឡប់ទៅផ្ទះ ដោយមានការធានាសុវត្ថិភាព និងសេវាជាមូលដ្ឋានគ្រប់គ្រាន់ ឬទេ។

នៅពេលកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់បានបន្តជិតមួយឆ្នាំ សំណួរធំមួយនៅតែស្ថិតនៅតាមភូមិព្រំដែន៖ តើមនុស្សដែលចាកចេញពីផ្ទះពេលមានការប្រយុទ្ធ អាចត្រឡប់ទៅរស់នៅវិញដោយសុវត្ថិភាពនៅពេលណា? Reuters រាយការណ៍ពីភ្នំពេញនៅថ្ងៃទី៣១ កក្កដា ថា លោក Tom Andrews អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា បានប្រាប់សន្និសីទសារព័ត៌មានក្រោយចុះពិនិត្យតំបន់ព្រំដែនថា ជនស៊ីវិលកម្ពុជាជាង ២០,០០០ នាក់នៅតែមិនអាចត្រឡប់ទៅលំនៅឋានរបស់ខ្លួនបាន។

តាមការបញ្ជាក់របស់លោក Andrews ចំនួននេះនៅសល់ពីការផ្លាស់ទីលំនៅធំៗនៅចុងឆ្នាំមុន ដែលមានប្រហែល ៦៥០,០០០ នាក់នៅតំបន់ព្រំដែន។ លោកបាននិយាយថា «អ្នកដែលត្រូវបានផ្លាស់ទីដោយជម្លោះប្រដាប់អាវុធ មានសិទ្ធិត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ពួកគេវិញ» ហើយបានអំពាវនាវឱ្យកម្ពុជា និងថៃធ្វើការជាមួយគ្នា ដើម្បីឱ្យការត្រឡប់ទៅវិញកើតឡើងលឿន និងមានសុវត្ថិភាព។ ភាគីថៃធ្លាប់បដិសេធការចោទថាមានការកាន់កាប់ដីកម្ពុជា ដោយថាខ្លួនកំពុងអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ទ្វេភាគី។

រឿងនេះមិនមែនជាបញ្ហាលំនៅឋានតែមួយមុខទេ។ ទ្វារព្រំដែនដែលនៅតែបិទ ប៉ះដល់ពាណិជ្ជកម្មប្រចាំថ្ងៃរវាងសហគមន៍នៅសងខាងព្រំដែន ជាពិសេសផលិតផលកសិកម្ម និងទំនិញដែលត្រូវការដឹកជញ្ជូនឆាប់។ ការវិភាគរបស់ ISEAS-Yusof Ishak Institute បានសម្គាល់ថា ការនាំចេញរបស់កម្ពុជាទៅថៃដែលធ្លាប់ឡើងដល់ជាង ៩០ ទៅ ១០០ លានដុល្លារក្នុងខែខ្លះ បានធ្លាក់មកប្រហែល ៤០ ទៅ ៦០ លានដុល្លារក្នុងមួយខែក្រោយខែកក្កដា ២០២៥។ កសិករដាំមើមស្អុយនៅខេត្តជាប់ព្រំដែនក៏ត្រូវរកផ្លូវបញ្ជូនផលិតផលទៅទិសផ្សេង ពេលច្រកធម្មតាមិនដំណើរការ។

របាយការណ៍វាយតម្លៃសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចរបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា ដែលចេញផ្សាយថ្ងៃទី៧ មេសា ២០២៦ បានបង្ហាញថា ការប៉ះទង្គិចឆ្នាំ ២០២៥ បង្កឱ្យមានរលកផ្លាស់ទីលំនៅពីរដង។ រលកទីមួយចាប់ពីថ្ងៃទី២៤ កក្កដា បានធ្វើឱ្យមនុស្សជាង ១៧២,០០០ នាក់ចាកចេញពីផ្ទះនៅព្រះវិហារ សៀមរាប និងឧត្តរមានជ័យ។ រលកទីពីរនៅខែធ្នូធំជាងនេះខ្លាំង ដោយនៅកម្រិតខ្ពស់បំផុតគណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយបានរាយការណ៍ថា មានមនុស្ស ៦៤៤,៥៨៩ នាក់ផ្លាស់ទីលំនៅ រួមមានស្ត្រី ៣៣៦,៣០២ នាក់ និងកុមារ ២០៤,៩៩២ នាក់។

ផលប៉ះពាល់បន្តមកដល់សេវាសាធារណៈ។ របាយការណ៍ UN ដដែលបានសរសេរថា មានសាលារៀន ៨៨៣ កន្លែងត្រូវបិទ និងមណ្ឌលសុខាភិបាលជាង ៥០ ត្រូវផ្អាកសេវានៅតំបន់ព្រំដែន។ ពេលជាមួយគ្នា កម្ពុជាក៏ទទួលកម្មករចំណាកស្រុកត្រឡប់ពីថៃប្រហែល ៩០០,០០០ នាក់ត្រឹមចុងខែកញ្ញា ២០២៥ ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ផ្ញើត្រឡប់មកគ្រួសារថយចុះ និងបង្កសម្ពាធលើទីផ្សារការងារក្នុងស្រុក។

ព័ត៌មានថ្មីរបស់លោក Andrews ធ្វើឱ្យរឿងព្រំដែនត្រឡប់មកជាអាទិភាពម្តងទៀត មិនត្រឹមតែសម្រាប់ការទូតរវាងភ្នំពេញ និងបាងកកទេ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការស្តារជីវភាពនៅជួរភូមិដែលរស់លើពាណិជ្ជកម្ម កសិកម្ម សាលារៀន និងការធ្វើដំណើរឆ្លងដែន។ ចំណុចដែលត្រូវតាមដានឥឡូវនេះ គឺថាតើការសម្របសម្រួលអាចបើកផ្លូវឱ្យមនុស្សត្រឡប់ទៅផ្ទះ ដោយមានការធានាសុវត្ថិភាព និងសេវាជាមូលដ្ឋានគ្រប់គ្រាន់ ឬទេ។